ناترازی بنزین با افزایش قیمت حل می‌شود؟

افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی در ماه‌های اخیر، بازار جهانی انرژی را وارد دوره‌ای از نوسان و نااطمینانی کرده است؛ شرایطی که علاوه بر رشد قیمت نفت، بهای بنزین و سایر فرآورده‌های نفتی را نیز در بسیاری از کشور‌ها افزایش داده و نگرانی‌ها درباره امنیت عرضه انرژی را بیشتر کرده است.

همزمان با این تحولات، موضوع تأمین سوخت در ایران نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است، زیرا مصرف روزانه بنزین به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده، در حالی که ظرفیت تولید کشور پاسخگوی این میزان نیست و بخشی از نیاز از طریق واردات تأمین می‌شود.

شرایط ناشی از جنگ و محاصره دریایی، واردات سوخت را با مشکلات بیشتری روبه‌رو کرده و محدودیت‌های ارزی، افزایش قیمت جهانی بنزین و دشواری‌های واردات، تأمین سوخت را پیچیده‌تر ساخته است. همچنین مصرف بنزین در ایران بالاتر از استاندارد‌های جهانی است و در صورت ادامه این روند، با ظرفیت تولید حدود ۱۲۰ میلیون لیتر، شکاف میان تولید و مصرف حتی با صرف میلیارد‌ها دلار نیز به‌سادگی قابل جبران نخواهد بود.

در چنین شرایطی کارشناسان حوزه انرژی معتقدند برای مهار روند فزاینده مصرف سوخت، تنها نمی‌توان از راهکار‌های قیمتی کمک گرفت، زیرا این روش در گذشته نیز آزموده شده است و بنابراین باید با ترکیب راهکار‌های قیمتی و غیرقیمتی مصرف سوخت را در کشور کنترل کرد.

مجید گودرزی، کارشناس اقتصادی، با اشاره به محدودیت‌های کشور برای واردات سوخت بویژه بنزین، درباره راهکار‌های مدیریت تأمین سوخت اظهار داشت: سالهاست که در نتیجه یک سیاست نادرست، با پدیده گران بودن خودرو و ارزان بودن سوخت مواجه هستیم. این سیاست پیامد‌های نامطلوبی به همراه داشته است به گونه‌ای که صنعت خودروسازی کشور رشد مطلوبی نداشته و در مقابل، سوخت که یکی از سرمایه‌های ارزشمند کشور به شمار می‌رود، به شکل بهینه مورد استفاده قرار نگرفته است.

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: تداوم این سیاست باعث شده است که امروز یکی از مهم‌ترین مشکلات کشور، قاچاق سوخت باشد؛ زیرا قیمت سوخت در کشور‌های همسایه به مراتب بالاتر از ایران است. براساس آمار اعلام شده روزانه حدود ۲۵ میلیون لیتر سوخت از کشور قاچاق می‌شود و این موضوع علاوه بر هدررفت منابع، هزینه‌های سنگینی نیز برای مقابله با قاچاق به دولت تحمیل کرده است.

گودرزی تصریح کرد: براساس محاسبات انجام‌شده، سالانه بیش از ۵۲۰ هزار میلیارد تومان یارانه سوخت از کشور خارج می‌شود در حالی که هیچ‌یک از کشور‌های همسایه حاضر نیستند حتی یک ریال یارانه به مردم ایران پرداخت کنند.

وی با اشاره به شرایط فعلی تأمین سوخت گفت: اکنون شرایط نسبت به گذشته تغییر کرده و کشور با کمبود سوخت مواجه است. از یک سو تبعات جنگ و از سوی دیگر مشکلات مربوط به واردات سوخت، شرایط را پیچیده‌تر کرده است، اما برای عبور از این وضعیت، راهکار‌های مناسبی وجود دارد.

این کارشناس اقتصادی اظهار کرد: نخستین راهکار، بازگشت به تعادل‌های اقتصادی است. باید قیمت سوخت به نرخ‌های منطقه‌ای نزدیک شود و در کنار آن، زمینه ورود خودرو‌هایی با کیفیت بالاتر و قیمت مناسب‌تر فراهم شود. دولت می‌تواند با کاهش قیمت خودرو‌های وارداتی و حذف بخشی از تعرفه‌هایی که موجب افزایش قیمت خودرو شده‌اند، شرایط را برای اصلاح بازار فراهم کند.

وی افزود: در حال حاضر تعرفه‌ها و محدودیت‌های موجود، علاوه بر وارد کردن آسیب به صنعت خودرو، موجب شده است سرمایه‌های هنگفتی صرف خرید خودرو شود. اگر خودرو با قیمت واقعی‌تر در اختیار مردم قرار گیرد و قیمت سوخت نیز به گونه‌ای تعیین شود که انگیزه قاچاق از بین برود، هم مصرف سوخت بهینه خواهد شد و هم کیفیت ناوگان حمل‌ونقل کشور افزایش می‌یابد.

گودرزی درباره پیشنهاد سهمیه‌بندی سوخت نیز گفت: به اعتقاد من، طرح مجلس مبنی بر اختصاص سهم مساوی سوخت به همه مردم از طریق کارت بانکی، در کنار آزادسازی قیمت سوخت، طرح مناسبی است؛ زیرا از یک سو مصرف سوخت کاهش پیدا می‌کند و از سوی دیگر، منافع حاصل از اصلاح قیمت‌ها به شکل عادلانه، به‌ویژه میان اقشار کم‌درآمد، توزیع خواهد شد.

وی ادامه داد: اجرای این طرح این امکان را برای دولت فراهم می‌کند که مجموع هزینه‌ها را کنترل کند؛ به این معنا که از یک سو قیمت سوخت به نرخ‌های منطقه‌ای و جهانی نزدیک شود و از سوی دیگر، محدودیت‌های واردات خودرو کاهش یابد.

این کارشناس اقتصادی خاطرنشان کرد: به گفته یکی از نمایندگان مجلس، قیمت خودرو‌های وارداتی در ایران تا هشت برابر قیمت جهانی است. این مسئله موجب شده بخش قابل توجهی از سرمایه‌های کشور به این حوزه اختصاص یابد؛ در حالی که این منابع باید در بخش‌های مولد اقتصاد سرمایه‌گذاری شوند.

وی تأکید کرد: اصلاح همزمان قیمت سوخت و بازار خودرو، آثار مثبت فراوانی به همراه خواهد داشت. در این صورت، مصرف سوخت به شکل طبیعی کاهش می‌یابد، مردم به سمت استفاده از خودرو‌های کم‌مصرف سوق پیدا می‌کنند، کیفیت خودرو‌ها افزایش می‌یابد و منابع ملی که متعلق به نسل‌های آینده است، حفظ خواهد شد.

گودرزی با اشاره به وضعیت مصرف سوخت خودرو‌ها در ایران گفت: میانگین مصرف سوخت خودرو‌ها در ایران حدود ۹ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر است در حالی که این شاخص در کشور‌های پیشرفته بین ۴ تا ۵ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر بوده و خودروسازان بر سر دستیابی به این استاندارد با یکدیگر رقابت می‌کنند.

وی افزود: اگر بتوانیم از طریق افزایش کیفیت خودروها، نوسازی و بهسازی ناوگان حمل‌ونقل و کاهش حدود ۴۱ درصدی مصرف سوخت، این موضوع را به یکی از برنامه‌های کلان کشور تبدیل کنیم، سالانه امکان تأمین منابع لازم برای واردات بیش از ۵۳۴ هزار دستگاه خودروی تویوتا یاریس فراهم خواهد شد که این خودرو‌ها می‌توانند به صورت رایگان در اختیار ناوگان حمل‌ونقل عمومی و تاکسیرانی قرار گیرند.

این کارشناس اقتصادی در پایان گفت: چنین اقدامی علاوه بر کاهش مصرف سوخت، موجب ارتقای کیفیت خودروها، کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری، کاهش هزینه‌های سوخت، افزایش ایمنی خودرو‌ها و کاهش خسارت‌های ناشی از حوادث رانندگی خواهد شد.